Przycisk oddymiania czy przycisk przewietrzania – dwie funkcje jednej klapy, różne oznakowanie i lokalizacja
Systemy grawitacyjnego oddymiania oparte na klapach dachowych bardzo często pełnią w budynkach podwójną rolę. W warunkach normalnej eksploatacji służą do codziennej wentylacji i wymiany powietrza, natomiast w trakcie pożaru stają się krytycznym elementem ratunkowym. Choć fizycznie wykonawcą obu zadań jest ta sama klapa umieszczona na dachu, to z punktu widzenia automatyki, zasilania oraz przepisów techniczno-budowlanych, funkcja oddymiania i przewietrzania są od siebie całkowicie odseparowane. Najlepszym tego dowodem są przyciski sterujące: Ręczny Przycisk Oddymiania (RPO) oraz Przycisk Przewietrzania (PP).
Ręczny Przycisk Oddymiania (RPO) – absolutny priorytet i rygor prawny
RPO to ręczne ostrzegacze i aktywatory pożarowe, których zadaniem jest natychmiastowe, wymuszone otwarcie klap dymowych na danej klatce schodowej lub strefie pożarowej.
Zgodnie z normami (m.in. seria PN-EN 54 oraz PN-EN 12101) i wytycznymi CNBOP-PIB, przycisk oddymiania musi znajdować się w charakterystycznej, czerwonej obudowie ze szybką (wymagającą zbicia lub wciśnięcia) oraz czytelnym napisem „ODDYMIANIE”. Wewnątrz posiada również diody informujące o stanie instalacji, takie jak Dozór, Alarm czy Awaria.
RPO montuje się bezpośrednio na drogach ewakuacyjnych. Standard obejmuje montaż na najniższej kondygnacji (przy wyjściu z klatki schodowej na zewnątrz) oraz na najwyższej kondygnacji (pod spocznikiem lub biegiem dachowym), a w obiektach wysokich – na każdej kondygnacji, na wysokości około 1,2–1,6 m od posadzki.
Co kluczowe, sygnał z RPO ma bezwzględny priorytet w centrali sterującej. Zignoruje on komendy z czujnika deszczu czy wiatru oraz stacyjnego przycisku przewietrzania. Wymaga to również odpowiedniego okablowania – przewody łączące RPO z centralą muszą posiadać klasę podtrzymania funkcji elektrycznych (np. kable ogniochronne HTKSH E30/E90).
Przycisk Przewietrzania (PP) – detal użytkowy bez funkcji bezpieczeństwa
Przycisk przewietrzania jest z kolei elementem służącym wyłącznie celom bytowym i podnoszeniu komfortu. Pozwala użytkownikom obiektu na uchylenie klapy dymowej w celu przewietrzenia klatki schodowej lub pomieszczenia w ciągu dnia.
Urządzenie to nie jest elementem ochrony PPOŻ. Zazwyczaj stosuje się tu standardową osprzętówkę instalacyjną w kolorze białym lub szarym z prostym symbolem góra/dół lub włącznikiem klawiszowym. Umieszcza się na nim wyraźny napis „PRZEWIETRZANIE” lub pozostawia bez oznaczeń pożarowych, aby zapobiec pomyłkom podczas ewakuacji.
Lokalizuje się je w miejscach wygodnych dla bieżącej obsługi – najczęściej na najwyższym piętrze, przy wejściu do strefy podstropowej lub w pomieszczeniu zarządcy obiektu. Do jego podłączenia wystarczy zwykły kabel instalacyjny (np. YDY).
W kwestii automatyki, działanie przycisku przewietrzania jest całkowicie podporządkowane systemom nadrzędnym. Centrala zamknie uchyloną nim klapę, jeśli czujnik pogodowy wykryje deszcz lub silny wiatr. Z kolei w momencie wykrycia pożaru przez czujkę dymu lub wciśnięcia czerwonego RPO, linia przewietrzania zostaje natychmiast odcięta, a klapa przechodzi w tryb pełnego otwarcia alarmowego.
Najczęstsze błędy wykonawcze i podsumowanie
Podczas odbiorów technicznych najczęstszym błędem instalatorów jest brak wyraźnego rozróżnienia obu urządzeń oraz stosowanie nieodpowiednich obudów. Zamontowanie przycisku przewietrzania bez wyraźnego oznaczenia w miejscu, gdzie ewakuujący się ludzie mogą pomylić go z włącznikiem alarmowym, prowadzi do groźnego chaosu.
Osoba uciekająca z płonącego budynku nie może zastanawiać się, który klawisz otworzy dach. Czerwona obudowa ze szybką i symbolem RPO jest natychmiast rozpoznawalna dla strażaków i użytkowników. Tylko jasny podział na certyfikowaną automatykę oddymiania oraz niezależny osprzęt przewietrzania gwarantuje sprawne odebranie obiektu przez Państwową Straż Pożarną i bezpieczną eksploatację budynku przez lata.
